Sygnalista w firmie

Sygnalista w organizacji – wszystko, co musisz wiedzieć o whistleblowingu

Kim jest sygnalista w firmie? Jakie przepisy będą obowiązywać wszystkich dużych przedsiębiorców od 2021 roku i jak się przygotować do ich wdrożenia? Odpowiedź na te pytania i więcej znajdziesz w artykule. Nie daj się zaskoczyć, przygotuj się na nowe wymogi.

Do grudnia 2021 roku duże organizacje państw członkowskich Unii Europejskiej zostały zobligowane do zapewnienia odpowiedniego kanału komunikacji dla osób zgłaszających nieprawidłowości. Wiele firm dopiero teraz spotkało się z pojęciem whistleblowingu, które w zachodniej kulturze organizacji obowiązuje już od dawna. Kim jest sygnalista?

Whistleblowing – procedura ujawniania przez obecnych lub byłych pracowników nielegalnych, niedopuszczalnych lub niemoralnych praktyk prowadzonych w organizacji innym osobom lub instytucjom, które mogą podjąć działania.

Powyższa definicja nie jest niczym nowym. Koncepcja powstała ponad 40 lat temu w Stanach Zjednoczonych. Miała ona przeciwdziałać skandalom, które notorycznie wybuchały w korporacjach. W takiej formie została stworzona w 1985 roku przez Janet P. Near oraz Marcia P. Miceliego i opublikowana na łamach Journal of Business Ethics.*

Sytuacja sygnalistów na świecie

Sygnaliści, inaczej nazywani whistleblowerami, działają od lat w krajach anglosaskich. Stanowią solidny filar kontroli i przeciwdziałania niesprawiedliwościom oraz niemoralnym zachowaniom w przedsiębiorstwach, a także organizacjach publicznych. Zostają nimi pracownicy, którzy mają wyższą świadomość problemu i są w stanie dostrzec więcej szczegółów, niż mogą tego dowieść zewnętrzne kontrole w pierwszym kontakcie.

Niestety, działania sygnalistów często spotykały się z negatywnym odbiorem pracodawców. W wielu krajach m.in. w Polsce pracownicy, którzy decydują się na ujawnienie szczegółów, odbierani są jako donosiciele, a ich pozycja w firmie jest zagrożona. Do tej pory można było osobę zgłaszającą problem zwolnić czy pozwać z powództwa cywilnego. W imieniu praw whistleblowerów wystąpiła jednak Unia Europejska.

Ochrona sygnalistów, czyli dyrektywa unijna w sprawie whistleblowingu

W październiku 2019 roku została wydana dyrektywa Parlamentu Europejskiego (UE) 2019/1937, na mocy której organizacje w krajach członkowskich zobligowane są do zapewnienia odpowiednich mechanizmów ochrony sygnalistów. Wyznaczono w niej termin do 17 grudnia 2021 roku dla dużych firm zatrudniających powyżej 250 osób.

Nie oznacza to jednak, że mniejsze nie muszą wprowadzić odpowiednich zmian. Pozostałe zatrudniające od 50 do 249 osób muszą wdrożyć je nie później niż 2 lata po tym terminie, czyli do 17 grudnia 2023 roku. Polski rząd nie zaprezentował gotowej ustawy, jednak od października znamy jej założenia.

Jakie prawa będzie mieć sygnalista w Polsce?

Pomimo braku uchwalonej polskiej ustawy, dyrektywa unijna jasno wyznacza wymogi stawiane wobec przedsiębiorców. Do ww. daty musi zostać wprowadzony bezpieczny kanał komunikacji wewnętrznej, który umożliwi zgłaszanie zawiadomień przez sygnalistów. W jakiej formie może on występować? Do tej pory wyróżniało się 3 rodzaje:

  • Zgłoszenia wewnętrzne – składane za pośrednictwem wewnętrznego systemu np. infolinii, dedykowanej skrzynki mailowej czy modułu na emplo.
  • Zgłoszenia zewnętrzne – przyjmowane przez biuro rzecznika praw obywatelskich.
  • Zgłoszenia publiczne – przekazywane do wiadomości publicznej za pośrednictwem mediów.

Według propozycji projektu ustawy, w polskich przedsiębiorstwach powinny zostać wprowadzone dedykowane kanały komunikacji wewnętrznej, o ile jest możliwe rozwiązanie problemu w firmie. Zawiadomienia muszą być anonimowe. Jest to kluczowy czynnik w służbie bezpieczeństwa sygnalisty. Nie może być on narażony na konsekwencje wynikające ze zgłoszenia.

Warto zaznaczyć, że w pierwotnej definicji sygnalistą był pracownik. Projekt polskiej ustawy rozszerza tę grupę o osoby powiązane z biznesem. Nie jest także ważne, jaka umowa wiąże osobę z daną firmą.

Kto może złożyć zawiadomienie i zostanie objęty ochroną?

  • Kandydat na pracownika.
  • Stażysta, praktykant i wolontariusz.
  • Pracownik oraz współpracownik bez względu na rodzaj umowy.
  • Wspólnik, akcjonariusz.
  • Podwykonawca, wykonawca i inna osoba współpracująca.

Zwiększony został także zakres nieprawidłowości, jaki obejmuje ustawa. Dyrektywa mówi jasno o zagrożeniach związanych ze złamaniem przepisów unijnych lub dotyczących ochrony środowiska, usług finansowych i zamówień publicznych.  W polskim projekcie dodano również zapisy związane z prawem krajowym.

Rola whistleblowerów wciąż się zwiększa. Zmiany, które będą obowiązywać od grudnia, tylko ją umocnią. Niezależnie, czy prowadzisz mały biznes zatrudniający kilkadziesiąt osób, czy organizację składającą się z wielu rozproszonych zespołów, zadbaj o skuteczny kanał komunikacji dla sygnalistów.

* P. Near, M. P. Miceli, Organizational Dissidence: The Case of Whistleblowing, “Journal of Business Ethics” 4/1985

Twoja firma wciąż nie jest przygotowana na zmiany związane z ochroną sygnalistów? Skorzystaj z dedykowanego modułu na emplo, który pozwoli Ci błyskawicznie wprowadzić bezpieczny kanał komunikacji.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *